ویلیام شکسپیر نویسنده ای انگلیسی و متعلق به دوره نهایی رنسانس است. او دوران سیاه قرون وسطی را پشت سر گذاشته و انسان را با همه ی عیب ها و ضعف ها و شکوهش مورد بررسی قرار می دهد و در آثارش با زیبایی کامل تصویر می کند. نگاهی به شکسپیر، نویسنده ای ماندگار که فراتر از زمان و مکان خویش می نویسد باید در چهارچوب اندیشه اثرش و ساختار آن باشد.

نمایشنامه های شکسپیر را به دسته های مختلف تقسیم کرده اند و نمایشنامه "رام کردن زن سرکش" جزو نمایشنامه های کمدی اوست. نمایشی که از کمدی موقعیت شکل می گیرد و برای همین موقعیت های مضحک این نمایش برای خواننده یا بیننده تولید خنده می کند. دختر زبان دراز ثروتمندی که هیچکس حتی پدرش حریفش نیست و از سوی دیگر زمانه ای که دختر بالاخره باید شوهر کند حتی اگر آن دختر کاتارینای گستاخ باشد، خنده آور است.

 جورجیو اشتره لر

 داریو فو

ده سال پیش، با رفتن در کتابخانه های فارسی زبان و ورق زدن روزنامه ها و مجلات و دیدن کتابهای چاپ شده در خارج از کشور، دست تنها کتابشناسی تئاتر بیست ساله ی برونمرزی ایرانیان را تهیه کردم. بیش از این جانش را ندارم.

در بهار ۷۷ سفری به تهران داشتم و چون در آن دوره در مورد تئاتر پژوهشی در دست تهیه داشتم با چهارده تن از افراد تئاتری گفتگو داشتم که نوار مصاحبه توسط آقای شاهرخ گلستان ضبط و میل شد و نتیجه زحماتم به هدر رفت. در همان دوران نمایش های تئاتر شهر را دیدم و گزارشی در این باره نوشتم که منتشر شد. دوره، دوره ی تازه رئیس جمهور شدن محمد خاتمی بود و مردم متوهم از این که انگار تحولی اساسی صورت گرفته است.  بازتاب این توهم در گزارش ده سال پیشم به خوبی منعکس شده است.

نمایشنامه رویای شب نیمه تابستان شکسپیر پر است از افسانه و خیال و شعر و تخیل و فانتزی. توماس عزیز این رویای شب نیمه تابستان را برایم به صورت کابوسی نابخشونی درآورد. درست است که او از نسل آن سوی >رده های آهنین است و می خواهد دیوارها را فرو بریزد، ولی فرو ریختن تابوهای نوجوانی در چهل سادگی، حاکی از ناپختگی و ناآزمودگی است اوست.

در اجرای توماس اوستر مایر "رویای شب نیمه ی تابستان" در صحنه ای به شکل دیسکوتکی دوطبقه اتفاق می افتد. ارکستری با خواننده موزیک زنده جوانان عاصی امروز را، یعنی متال و هیاهوهایی از این قبیل را بر وری صحنه ایجاد می کنند و می خوانند.

برایتان نوشته بودم که من کارهای جیمز تی یرره را خیلی دوست دارم. امسال تا بیست و هفت آوریل در تئاتر شهر برنامه داشت و بلیط نمایش از مدتها پیش نایاب شده بود. من به شکل معجزه آسایی موفق شدم "خداحافظ چتر!"، آخرین کارش را ببینم. تاکنون سه نمایش از او را دیده ام و خیلی نمایش های این مرد را دوست دارم. شاعر است. بازیگر است. ویلون می زند. آکروبات بازی بلد است. روی دوچرخه ویلون می زند. خوش قیافه است. هنرمند است. مرا می خنداند. پر از تخیل است و شعر و فانتزی. پیش از این هم در موردش نوشته ام. جیمز نوه ی چارلی چاپلین است و کارش فوق العاده است. سعی می کنم آنچه از سه نمایش به یاد دارم را برایتان بنویسم تا شما را با هنر او آشنا کنم.

رودریگو گارسیا از کارگردانهای مطرح این سالهای اروپاست. او متولد ۱۹۶۴ در بوئینس آیرس است. پدرش قصاب بود و او در میان قصابی و کشتارگاه و کارخانه های کالباس و سوسیس سازی بزرگ شد. او زبان خونین و گوشت آلود این اماکن را در کار تئاتری اش مورد استفاده قرار می دهد. گارسیا از سال ۱۹۸۶ ساکن مادرید است و در آنجا کار میکند. در سال ۱۹۸۹ گروه تئاتر کارنیسریا تئاتر را بنیان گذاشت که در آن از طریق تئاتری تجربی در جستجوی زبانی شخصی برای نمایشهای خود است. نمایش های او غالباً غافلگیر کننده و دارای صحنه های خشونت بار است و از این رو به کودکان و افراد حساس توصیه می شود که از دیدن نمایش های او خودداری کنند.

شاه لیر به کارگردانی آندره آنژل و با بازی میشل پیکولی در آتلیه برتیه تئاتر ادئون پاریس بر روی صحنه است. شاه لیر، از نظر اجرایی، مانند چند نمایش دیگریست که این اواخر از نمایشنامه های شکسپیر به روی صحنه آمده است. در شاه لیر زمانٍ واقعه را به قرن بیستم و فضای کانگسترها و مافیا تغییر یافته است، واقعه نیز در درون جامعه ی سرمایه داری قرار گرفته است. در نتیجه صحنه گردانی و دکور ساده و نه چندان مجلل نمایش و لباس نمایش نیز به آن زمان وابسته است. میشل پیکولی را چند سال پیش در نقش چخوف در نمایشی بر اساس نامه های چخوف به همسرش و به کارگردانی پیتر بروک و باز پیش از آن در باغ آلبالو به کارگردانی پیتر بروک بر روی صحنه دیده بودم. میشل پیکولی بازیگر دلنشینی است که به راحتی و روانی صحنه را احاطه می کند.

جیمز تی یره (۱) را نمیشناختم و خیلی تصادفی پارسال نمایشی از او دیدم. نمایشی بی کلام با استفاده از تمام هنرهای صحنه ای و توانایی های بازیگران پرنیرو و هنرمند و سرشار از هنرهای سیرک و آکروباتیک و لبریز از تخیل. "سنفونی هنه تون" (۲) را امسال دیدم و برای یک عمر شیفته دنیای یر از خیال جیمز تی یره شدم. "ژرفای پیش از خواب" (۳) دومین نمایش جیمز تی یره بود.

Mabu Mines Dollhouse برداشتی از خانه عروسک هنریک ایبسن

در سی و چهارمین جشنواره پاییزه آوینیون اجرایی با میزانسنی حیرت انگیز از یک گروه آمریکایی دیدم که برداشتی از خانه عروسک هنریک ایبسن بود. البته بیشتر کارهای گروه مود میچل و لی بروبر Maude Mitchell & Lee Breuer به کارگردانی نمایش های بکت اختصاص داشته است تا نمایشنامه های ایبسن و یا اجراهای فمینیستی. خانه عروسك، نورا، يكي از محبوب ترين و دلنشين ترين زنان تاريخ تئاتر را به ما نشان ميدهد. هنريك ايبسن نويسنده ي نروژي صد و بيست و شش سال پيش در ايتاليا خانه عروسک را نوشت و نمايشنامه در همان سال هم چاپ شد و از آن زمان تاكنون بارها و بارها اجرا شده است. خانه عروسك از لحاظ زيباشناسي متن، يكي از زيباترين و خوش ساخت ترين نمايشنامه ها و بخصوص از بین نمايشنامه هاي ايبسن است. يادتان هست كه داريوش مهرجويي متاثر از «خانه عروسك» ايبسن فيلم سارا را با بازي دلنشين نيكي كريمي ساخته بود؟ نورا اولين گام هاي «زن» به سوي فمينيسم است. پیش از این درباره نورا و خانه عروسک به کارگردانی توماس اوستر مایر در جشنواره تابستانی پارسال برایتان نوشته بودم، شهروند ۹۱۶ ،یادتان نیست؟

امسال جشنواره آوينيون به كشور آلمان و بخصوص به هنرمندان برليني اختصاص يافته بود چرا كه برلين قلب آلمان شرقي سابق و آلمان غربي سابق بود و هست. برلين، يكي از قديمي ترين پايتخت ها و مراكز فرهنگي اروپاست، برلين شهري كهن در قلب اروپا هم است. برنامه ي امسال با شركت مستقيم و به سليقه ي توماس اوسترماير Thomas Ostermeier كارگردان جوان برليني برنامه ريزي شده بود. مضمون برنامه ها هم در زمينه ي تئاتر متعهد و كارگردان متعهد و يا نويسنده متعهد متمركز بود.

برای خواندن هر صفحه روی آن کلیک کنید

پاییز ده سال پیش، دست به یک عمل انتحاری زدم و به فستیوال تئاتر ایرانیان در کلن رفتن و بیش از پنجاه اثر که بیشترشان ناآماده و یا روخوانی را دیدم. این واقعه و نوشتن اش در بازگشت از سفر، همزمان بود با دوران قتل های زنجیره ای. انعکاس فضای قتل ها و ترس و لرزی که در هنگام نمایش در جانمان می نشست در گزارشم منعکس است.

گزارشم سفرم ده سال پیش منتشر شد.

Art of Yasmini Reza

&

Julius Caesar and Discourse

نسخه فارسی اش را می گذارم اینجا.