جیمز تی یره (۱) را نمیشناختم و خیلی تصادفی پارسال نمایشی از او دیدم. نمایشی بی کلام با استفاده از تمام هنرهای صحنه ای و توانایی های بازیگران پرنیرو و هنرمند و سرشار از هنرهای سیرک و آکروباتیک و لبریز از تخیل. "سنفونی هنه تون" (۲) را امسال دیدم و برای یک عمر شیفته دنیای یر از خیال جیمز تی یره شدم. "ژرفای پیش از خواب" (۳) دومین نمایش جیمز تی یره بود.
جیمز تی یره متولد ۱۹۷۴ در لوزان سوئیس است. نوه چارلی چاپلین است و از چهارسالگی به روی صحنه رفته است و در دنیای سیرک بزرگ شده است. جیمز آکروباسی و بندبازی و آکروباسی بر روی دوچرخه را آموخته است و در ضمن ویلون هم می نوازد. در دوران کودکی به کشورهای زیادی سفر کرده است و به چندین زبان حرف می زند. در چندین مدرسه هنرهای دراماتیک تحصیل کرده است از جمله: پیکولو تئاتر میلان و هاروارد و کلاس ایزابل سادویان (۴)
جیمز تی یره در دنیای تئاتر در برابر بازیگرانی مانند "بنو بسون" و "کارلز سانتوس" (۵) بازی کرده است و در دنیای سینما در کنار بازیگرانی چون "پیتر گرین وی" و "کولین سررو" و "رولاند جوف" و "رابینسون ساواری" و "زاک باراتیه" ایفای نقش کرده است.
جیمز تی یره اولین کار خود "سنفونی هنه تون" را در سال ۱۹۹۸ به روی صحنه آورد که با موفقیت کم نظیری روبرو شد.
جیمز تی یره درباره نمایش اش می گوید: "می خواهم دو سه کلمه درباره "هنه تون" ام بگویم. من در دنیای خاصی بزرگ شدم، در دنیای والدینم در سیرک نامریی! یک برنامه کامل بود! مادرم به همه جک و جانورهای خیالی جان می بخشید و پدرم برای نمایش های بی معنی و خنده دارش، مدام توی چمدان های متعددش می گشت.
"سنفون هنه تون" مانند توده ای از امیالی که دیگر نمی توان توی صندوقخانه حبس شان کرد به ذهنم آمد. من داستان و افسانه و سفر را دوست دارم. در عین حال، اختلاف ها و عدم اطمینان ها و برخلاف عقیده ی عوام بودن را هم دوست دارم. این نمایش را ساختم که در درجه اول، همه چیز قابل فهم و نامناسب و مداوم و منقطع باشد... و مرد جوانی هست .. که به خواب می رود و خواب می بیند... یا کابوس می بیند... خلاصه، بیدار می شود و زندگی روزمرهء خود را از سر می گیرد... تصحیح می کنم: دوباره خوابش می برد، و کابوس هایش را ادامه می دهد... تصحیح می کنم: خواب است و کابوس روزانه اش را می بیند... خلاصه، در این میان، آن انعکاس آینه هم وجود دارد که سایه اش را آزاد می کند، سایه ای که با نشستن خود بر روی مبل ها همه چیز را پیچیده می کند. و آن عکس، آن پرتره که شورش می کند و پریشانی خود را تبدیل به آوازی می کند و می خواند."
در "سنفونی هنه تون" تصاویر درون تابلو و تصویر آئینهء مقابل و اشیاء درون اتاق همگی جان میگیرند و به حرکت درمی آیند. دیگر معلوم نیست که جیمز یا "هنه تون" در اتاقش دارد خواب می بیند یا این که خواب هایش جان گرفته اند و در بیداری او را رها نمی کنند. تخیل زیبای جیمز معجزه می کند و به همه چیز جان و هویتی مستقل میدهد. در نمایش های بی کلامش تخیل و واقعیت در هم ادغام می شوند و واقعی و غیر واقعی هم زمان باهم بر روی صحنه حضور دارند. او جهان برون و دنیای درونی فرد را مانند سیرکی به نمایش درمی آورد.
جیمز تی یره در سال ۲۰۰۴ با همکاری گروهش دومین نمایش بی کلام خود، "ژرفای پیش از خواب" را به روی صحنه آورد.
در در نمایش های بی کلام جیمز البته سکوت وجود ندارد. آنها آواز می خوانند. می رقصند. قل می خورند. می چرخند. پرواز می کنند. آکروبات بازی می کنند. بندبازی می کنند. ویلون می زنند. شیپور می زنند... و گاهی هم تبدیل می شوند به کرگدن... و یا به اژدها... خلاصه، نمایش هایش جاندار است و از روی تخیل و سرخوشی ساخته است.
جیمز تی یره می گوید: "نمایش من، از مبلمان تا البسه نمایش و از ملاقات های پنهانی اشیاء با کابوس ها و از مبارزه با حیوانیت و از شادی و از انفجار نیرو و امیال کامیاب نشده و از دلربایی و ماتم ترکیب شده است. از الاکلنگ سواری تا پرش دوباره. از زمانی که می گذرد و پرواز می کند."
عکس های نمایش را در اینجا ببینید و از دیدن میزانسن کارش حظ کنید: اینست شعبده باز دهر و اینست لذت تئاتر.
مرسی جیمز. مرسی برای سنفونی. مرسی برای زندگی دوگانهء هنه تون. و بالاخره مرسی برای زمانی که در نمایش تو می گذرد و پرواز می کند. مرسی.
__________________________
۱- James Thiérrée
۲- سنفونی هنه تون La Symphonie du Henneton
۳- La Veillée des abysses "ژرفای پیش از خواب"
۴- au Piccolo Teatro de Milan, à Harvard et le cours d'Isabelle Sadoyan
۵- Beno Besson, Carles Santos
۶- Peter Greenway, Coline Serreau, Roland Joffe, Robinson Savary, Jacques Baratier